Gazze'deki ateşkes sürerken bölgenin yeniden yapılanması için uluslararası hazırlıklar belirgin biçimde hızlanıyor. Birleşmiş Milletler, Avrupa Birliği, Türkiye, Mısır ve Körfez ülkeleri arasında ortak bir yeniden yapılanma fonu oluşturma konusundaki görüşmeler son hafta yoğunlaştı. Eylül ayında New York'ta düzenlenecek BM Genel Kurulu marjında özel bir 'Gazze Yeniden Yapılanma' konferansı planlandı.
Gazze'deki yeniden yapılanma ihtiyacının boyutu Birleşmiş Milletler tarafından yapılan bir ön değerlendirmede ortaya kondu. Tahminlere göre bölgedeki konutların %52'si tamamen yıkılmış veya ciddi hasar görmüş durumda; kamu binalarının %48'i, sağlık tesislerinin %63'ü ve okulların %55'i yeniden yapılanma gerektiriyor. Su altyapısı, kanalizasyon sistemi ve elektrik şebekesi yaklaşık %70-75 oranında onarım veya yenileme gerektiriyor. Toplam yeniden yapılanma maliyeti, başlangıç tahminlerine göre 50-60 milyar dolar bandında.
Uluslararası fon kurulması konusunda öne çıkan model, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı'nın (UNDP) koordine edeceği bir 'Gazze Yeniden Yapılanma Konsorsiyumu' olarak şekilleniyor. Bu konsorsiyumun yönetim yapısı ülke katkılarını şeffaf bir biçimde takip edebilecek; harcamaları belirlenmiş öncelik alanlarında programlayacak. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar ve Kuveyt; Körfez İşbirliği Konseyi (KIK) çerçevesinde toplam 15 milyar dolarlık başlangıç katkısı sözünü verdiler.
Avrupa Birliği'nin katkısı 8 milyar avro olarak konumlandırıldı. AB, bu kaynağın önemli bir bölümünü altyapı projeleri, su ve elektrik şebekesinin yenilenmesi ile sağlık ve eğitim sektörlerinin yeniden inşası için kullanmayı planlıyor. ABD ise yaklaşık 12 milyar dolarlık bir destek paketinden söz ediyor; ancak ABD'nin katkısının nasıl koordine edileceği henüz tam netleşmedi. Türkiye'nin önereceği katkı ise altyapı inşaatı, insan kaynakları desteği ve eğitim sektörü yatırımları üzerinde duruyor.
Türkiye'nin Gazze'deki rolü, başlangıç inşaat çalışmaları açısından önemli bir konumda. Türk inşaat firmaları, deprem sonrası yeniden yapılanma deneyimi ve Orta Doğu'daki diğer büyük altyapı projelerinden gelen referansları ile öne çıkıyor. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı, Gazze yeniden yapılanma sürecine yönelik kapsamlı bir 'Türk Yardım ve İnşaat Paketi' hazırladığını paylaştı; bu paket konut, okul, hastane ve su altyapısı projelerini içeriyor.
Yeniden yapılanma sürecinde dikkat çeken bir başlık, yerel istihdamın korunması. UNDP'nin önerdiği çerçevede, Gazze'deki yeniden yapılanma projelerinde yerel işçi ve müteahhitlerin tercih edilmesi; uluslararası şirketlerin yerel ortaklarla çalışmaya teşvik edilmesi; yerel tedarikçilerin malzeme temininde öncelikli yer alması gibi maddeler yer alıyor. Bu yaklaşım, yeniden yapılanmanın aynı zamanda ekonomik canlanma sağlamasını hedefliyor.
Genel Kurul konferansı öncesinde yapılması beklenen ön çalışmalar arasında, bölgedeki ihtiyaçların detaylı haritalanması, finansman çerçevesinin teknik detaylarının tamamlanması ve uluslararası gözetim mekanizmasının kurulması yer alıyor. UNDP ve BM Çevre Programı (UNEP), Gazze'deki çevresel zarar boyutunun da ayrı bir değerlendirme raporu olarak konferansa sunulması için çalışıyor.
Ateşkesin korunması, yeniden yapılanma sürecinin temel önkoşulu olarak öne çıkıyor. Uluslararası gözlemciler, ateşkesin sürdürülmesi için her iki tarafın da yeniden yapılanmaya zarar verebilecek hareketten kaçınması gerektiğini vurguluyor. Hamas ile İsrail arasındaki gizli kanallar üzerinden yapılan görüşmelerin, esir takası ve uzun süreli ateşkes formülü üzerinde devam ettiği uluslararası ajanslarca paylaşılıyor.
Gazze halkının yeniden yapılanma sürecinde temel ihtiyaçları olan barınma, sağlık ve eğitim hizmetlerinin kısa vadede iyileştirilmesi için acil bir 'köprü' programının da kurulması bekleniyor. Bu program, asıl yeniden yapılanma çalışmaları başlayana kadar geçici çözümler sunacak.
Kaynak: Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) Gazze Değerlendirme Raporu ve Avrupa Birliği Komisyonu Dış Eylem Servisi açıklamaları — undp.org ve eeas.europa.eu