Gazze'deki ateşkes ramazan sonrası dönemde de sürdürülüyor; uluslararası camianın bölgenin yeniden yapılanması için hazırlıkları hızlanıyor. Türkiye, Mısır, Körfez İşbirliği Konseyi ülkeleri ve Birleşmiş Milletler kuruluşları, koordineli bir yeniden yapılanma planı üzerinde çalışıyor. Eylül ayında New York'ta düzenlenecek BM Genel Kurulu marjındaki 'Gazze Yeniden Yapılanma' konferansı, uluslararası finansman çerçevesinin somutlaşacağı yer olarak öne çıkıyor.
Gazze'deki yeniden yapılanma ihtiyacının boyutu Birleşmiş Milletler'in son değerlendirmesinde detaylı olarak ortaya kondu. Tahminlere göre bölgedeki konutların %52'si tamamen yıkılmış veya ciddi hasar görmüş durumda; kamu binalarının %48'i, sağlık tesislerinin %63'ü ve okulların %55'i yeniden yapılanma gerektiriyor. Su altyapısı, kanalizasyon sistemi ve elektrik şebekesi yaklaşık %70-75 oranında onarım veya yenileme gerektiriyor. Toplam yeniden yapılanma maliyeti 50-60 milyar dolar bandında.
Uluslararası fon yapısı tarafında, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı'nın (UNDP) koordine edeceği bir 'Gazze Yeniden Yapılanma Konsorsiyumu' modeli şekilleniyor. Bu konsorsiyumun yönetim yapısı ülke katkılarını şeffaf bir biçimde takip edebilecek; harcamaları belirlenmiş öncelik alanlarında programlayacak. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar ve Kuveyt; Körfez İşbirliği Konseyi çerçevesinde toplam 15 milyar dolarlık başlangıç katkısı sözünü verdiler.
Türkiye, Gazze yeniden yapılanma sürecinde stratejik bir rol üstleniyor. Türk inşaat firmaları, deprem sonrası yeniden yapılanma deneyimi ve Orta Doğu'daki diğer büyük altyapı projelerinden gelen referansları ile öne çıkıyor. T.C. Cumhurbaşkanlığı, Gazze yeniden yapılanma sürecine yönelik kapsamlı bir 'Türk Yardım ve İnşaat Paketi' hazırladı; bu paket konut, okul, hastane ve su altyapısı projelerini içeriyor. Türkiye'nin başlangıç katkısının yaklaşık 5 milyar dolar düzeyinde olacağı uluslararası kaynaklarca paylaşılıyor.
Mısır, Gazze'deki yeniden yapılanma sürecinde lojistik ve koordinasyon rolü oynayacak. Refah Sınır Kapısı, yardım ve inşaat malzemesi sevkıyatlarının ana giriş noktası konumunda. Mısır, sınır kapısının kapasitesini artırma ve geçiş süreçlerini hızlandırma konusunda taahhütte bulundu. Sina Yarımadası üzerinden Gazze'ye yapılacak inşaat malzemesi taşımacılığı için yeni bir karayolu altyapısı planlandı.
Körfez ülkelerinin katkıları, finansman tarafında belirleyici. Suudi Arabistan, başlangıç katkısı olarak 5 milyar dolar açıkladı; BAE 4 milyar dolar, Katar 3,5 milyar dolar, Kuveyt 2,5 milyar dolar taahhütte bulundu. Körfez ülkeleri, finansmanın yanı sıra teknik destek ve eğitim alanlarında da iş birliği yapacak. Suudi Arabistan'ın yenilenebilir enerji projeleri konusundaki deneyimi, Gazze'nin enerji altyapısının yeniden inşasında değerli olabilir.
Avrupa Birliği'nin katkısı 8 milyar avro olarak konumlandırıldı. AB, bu kaynağın önemli bir bölümünü altyapı projeleri, su ve elektrik şebekesinin yenilenmesi ile sağlık ve eğitim sektörlerinin yeniden inşası için kullanmayı planlıyor. ABD ise yaklaşık 12 milyar dolarlık bir destek paketinden söz ediyor; ancak ABD'nin katkısının nasıl koordine edileceği henüz tam netleşmedi.
Yerel istihdamın korunması, yeniden yapılanma sürecinin önemli bir başlığı. UNDP'nin önerdiği çerçevede, Gazze'deki yeniden yapılanma projelerinde yerel işçi ve müteahhitlerin tercih edilmesi; uluslararası şirketlerin yerel ortaklarla çalışmaya teşvik edilmesi; yerel tedarikçilerin malzeme temininde öncelikli yer alması gibi maddeler yer alıyor. Bu yaklaşım, yeniden yapılanmanın aynı zamanda Gazze'de ekonomik canlanma sağlamasını hedefliyor.
Ateşkesin korunması, yeniden yapılanma sürecinin temel önkoşulu olarak öne çıkıyor. Uluslararası gözlemciler, ateşkesin sürdürülmesi için her iki tarafın da yeniden yapılanmaya zarar verebilecek hareketten kaçınması gerektiğini vurguluyor. Hamas ile İsrail arasındaki gizli kanallar üzerinden yapılan görüşmelerin, esir takası ve uzun süreli ateşkes formülü üzerinde devam ettiği uluslararası ajanslarca paylaşılıyor.
Kaynak: Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) Gazze Yeniden Yapılanma Değerlendirmesi ve T.C. Cumhurbaşkanlığı Dış İşleri Bakanlığı resmi açıklamaları