Türk Devletleri Teşkilatı'nın (TDT) gayriresmi zirvesi Kırgızistan'ın başkenti Bişkek'te toplandı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın katılımıyla gerçekleşen zirvede, üye ülkeler arasında ekonomik iş birliği, enerji koridoru projeleri, kültürel temaslar ve bölgesel güvenlik başlıkları ele alındı. Zirve, ortak bir bildirgenin yayımlanmasıyla sona erdi.
TDT, Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan'ın tam üyesi olduğu, Macaristan'ın gözlemci olarak yer aldığı uluslararası bir örgüt. Türkmenistan da son zirvelerde gözlemci statüde katılmaya başladı. Örgütün toplam yüzölçümü 4,2 milyon km², toplam nüfusu 170 milyonu aşıyor. Üye ülkelerin toplam GSYH'si 1,7 trilyon dolara yaklaşıyor.
Zirvenin ekonomik gündeminin başında Türk Yatırım Fonu yer aldı. Fonun ilk büyük yatırım projeleri kapsamında üye ülkeler arasındaki ulaşım altyapısı, yenilenebilir enerji ve dijital ekonomi alanlarında ortak girişimler değerlendirildi. Fonun 2026 yılı için planlanan yatırım büyüklüğü 500 milyon dolar; ilk üç projeden ikisi Kazakistan, biri Özbekistan'da gerçekleşecek.
Enerji başlığı zirvenin somut çıktısı olarak öne çıktı. Hazar Geçişli Boru Hattı projesi, üye ülkeler arasında yıllardır görüşülen ancak siyasi ve hukuki engeller nedeniyle gecikmiş bir konuydu. Bu zirvede ülkeler, projenin teknik çalışma grubunun yeniden aktive edilmesi ve fizibilite raporunun yıl sonuna kadar tamamlanması konusunda mutabık kaldı. Proje hayata geçirilirse Türkmenistan doğal gazını Hazar Denizi üzerinden Azerbaycan ve Türkiye üzerinden Avrupa'ya taşıyacak bir alternatif koridor oluşacak.
Ulaşım koridorları açısından Orta Koridor (Trans-Hazar Uluslararası Ulaştırma Yolu) öne çıkan başlıklardan biriydi. Bu koridor, Çin'den başlayıp Orta Asya, Hazar Denizi, Kafkasya ve Türkiye üzerinden Avrupa'ya uzanan ticaret yolunu kapsıyor. Üye ülkeler, koridorun yıllık kapasitesini 11 milyon tondan 33 milyon tona çıkarma hedefini paylaştı; bu hedef için demiryolu, liman ve dijital sınır kapısı yatırımları planlanıyor.
Kültürel iş birliği alanında 'Türk Akademisi'nin' kapasitesinin genişletilmesi ve ortak ders kitabı projesi konuşuldu. Türk Akademisi, ortak tarih ve kültür üzerine akademik çalışmalar yürüten kuruluş; Bişkek'te merkezli bulunuyor. Ortak ders kitabı projesi kapsamında üye ülkeler için ortak tarih ve coğrafya ders kitapları hazırlanıyor; ilk taslakların eylül ayında çıkması bekleniyor.
Güvenlik ve bölgesel istikrar açısından Orta Doğu'daki tansiyon ve Ukrayna-Rusya savaşının ekonomik etkileri görüşüldü. Üye ülkeler, küresel gerginlikler karşısında bölgesel iş birliğini güçlendirmenin önemini vurguladı. Türkiye'nin Suriye, Hürmüz Boğazı ve Ukrayna gibi bölgelerdeki diplomatik girişimleri zirvede destekleyici şekilde değerlendirildi.
Bir sonraki TDT zirvesi 2026 yılı sonbaharında Azerbaycan'ın Şuşa kentinde gerçekleşecek; bu zirvede üye ülkelerin liderleri resmi olarak bir araya gelecek. Türk Devletleri Teşkilatı, son üç yılda hızla genişleyen bir örgütlenme modeli sunuyor ve bölgesel diplomasinin önemli platformlarından biri olarak kabul ediliyor.
Kaynak: Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Bişkek zirve bildirgesi — turkicstates.org